وبینار معرفی و راه های پیشگیری از بیماری پوکی استخوان

پژوهشگران و متخصصان پزشکی در نشستی با عنوان «معرفی و راه های پیشگیری از بیماری پوکی استخوان» که ویژه کاربران و کتابداران کتابخانه های عمومی کشور برگزارشد، به ارائه راهکارهای شناخته شده و موثر بر درمان و پیشگیری از پوکی استخوان پرداختند.

نشست مجازی «معرفی و راه های پیشگیری از بیماری پوکی استخوان» ویژه کاربران و کتابداران کتابخانه های عمومی کشور، دوشنبه ۳ آبان ماه به دبیری فاطمه شیخ شعاعی، مدیر گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس کارگروه آموزش، یادگیری مادام العمر و اطلاعات سلامت انجمن ارتقا کتابخانه های عمومی کشور و محمدجواد منصورزاده، دستیار پژوهش در مرکز تحقیقات استئوپروز دانشگاه علوم پزشکی تهران و فارغ التحصیل دکتری کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی و سخنرانی نوشین فهیم فر، متخصص اپیدمیولوژی و معاون پژوهشی مرکز استئوپروز و نکو پناهی، فوق تخصص غدد و متابولیسم بصورت مجازی برگزار شد.

در ابتدای این نشست فاطمه شیخ شعاعی ضمن خیر مقدم به استادان علوم پزشکی و همچنین کاربران و کتابداران حاضر در این نشست مجازی طی سخنانی گفت: این برنامه که در هفته جهانی پوکی استخوان برگزار می شود به همت نهاد کتابخانه های عمومی کشور و با همکاری انجمن ارتقاء کتابخانه های عمومی ایران، مرکز تحقیقات استئوپروز پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم و گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران طراحی و اجرا می‌شود.

وی افزود: این وبینار گامی در راستای ترجمان دانش است که به بحث تلفیق و کاربرد کاملا اخلاقی دانش برای تسهیل در کسب منافع حاصل از تحقیق، یعنی «ارتقای سطح سلامت جامعه» می‌پردازد. ما در جامعه امروز با وفور اطلاعات مواجه هستیم و مشکلی از بابت کمیت اطلاعات نداریم، اما بحث ما اطلاعات معتبر و نامعتبر است و تلاش می‌شود که با بحث ترجمان دانش اطلاعات معتبر در اختیار کاربران قرار گیرد و یکی از وظایف دانشگاهها بردن دانش به سمت جامعه است که جلسه امروز در راستای این هدف از تشکیل شده است.

آشنایی با پوکی استخوان و مخاطرات آن

نوشین فهیم فر، متخصص اپیدمیولوژی و معاون پژوهشی مرکز استئوپروز نیز که به عنوان یکی از سخنرانان در این نشست حاضر بود، موضوع پوکی استخوان را موضوع مغفول در جامعه ما و کل دنیا دانست و گفت: این روزها به دلیل همزمانی با پویش کشوری «استئوپروز» صحبت از پوکی استخوان در رسانه‌ها مطرح است. بیستم اکتبر معادل ۲۸ مهر ماه روز جهانی استئوپروز نامگذاری شده که این موضوع نشان از اهمیت این بیماری در جهان است.

وی افزود: ما نیز هر ساله همگام با بنیاد بین المللی پوکی استخوان که هر ساله در این روزها کمپین های بزرگ به پوکی استخوان را با همکاری سازمانهای مختلف در کشورها طراحی می‌کنند، توانسته‌ایم با کمک وزارت بهداشت و انجمن استئوپروز و همکاران در اداره ارتقاء سلامت وزارت بهداشت یک پویش کشوری را برگزار کنیم که امروز سه سال متوالی است که این پویش را با شعار «مهار پوکی استخوان با تشخیص به موقع» برگزار می‌کنیم.

فهیم فر با اشاره به نامگذاری هفته ملی سلامت استخوان در کشور از امسال از ۲۸ مهرماه تا ۴ آبان گفت: بر این اساس بر اساس اهمیت عواملی که روی استئوپروز تاثیر دارد، روزهای مختلف این هفته را با اسامی چون «پوکی استخوان و تغذیه»، «پوکی استخوان و فعالیت بدنی»، «پوکی استخوان و نورآفتاب»، «پوکی استخوان و پیشگیری از سقوط و شکستگی»، «پوکی استخوان و تشخیص زودرس»، «پوکی استخوان و شروع به موقع درمان»، «پوکی استخوان و تداوم در درمان کامل» نامگذاری کرده‌ایم.

وی با نمایش و اشتراک گذاری تصاویری توضیح داد: پوکی استخوان یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن و یک تهدید اقتصادی اجتماعی است که همگام با سالمندی جمعیت تبدیل به یک اپیدمی جهانی شده است و می‌تواند با تخریب بافت استخوان، کاهش تراکم توده استخوانی و از دست رفتن کیفیت ریز ساختار استخوان به از دست رفتن توان استخوان و افزایش خاصیت شکنندگی آن منجر شود.

پوکی استخوان یکی از چهار دشمن اصلی سلامت بشر

معاون پژوهشی مرکز استئوپروز با ارائه آماری درباره فراوانی استئوپروز گفت: سازمان بهداشت جهانی بهداشت پوکی استخوان را در کنار سرطان، سکته قلبی و سکته مغزی به عنوان چهار دشمن اصلی سلامت بشر معرفی کرده است و تخمین زده که حدود ۲۰۰ میلیون نفر در دنیا مبتلا به پوکی استخوان باشند. بر اساس تخمین های موجود در سال ۲۰۱۵ حدود ۲۰ میلیون نفر مبتلا به پوکی استخوان در کشورهای اتحادیه اروپا وجود داشته است که از این تعداد حدود ۱۶ میلیون نفر خانمها و حدود ۴ میلیون نفر از آقایان بوده‌اند.

این متخصص اپیدمیولوژی ادامه داد: در ایران نیز درصد بالایی از جمعیت سالمند کشور مبتلا به پوکی استخوان هستند. در مطالعه ای که اخیراً بر روی جمعیتی بالغ بر دو هزار و ۴۰۰ نفر از زنان و مردان بالای ۶۰ سال در شهر بوشهر انجام شده، شیوع استئوپروز معادل ۴۱% گزارش شده است که نشانگر شیوع بالای این بیماری در کشور است. این عدد بسیار بالا است و با توجه به اینکه کشور ما در سال‌های آینده با سالمندی روبه‌رو خواهد بود این اعداد و ارقام می‌تواند هشدار دهنده باشد.

وی در ادامه به عوامل اصلی خطر ابتلا به پوکی استخوان اشاره کرد و سن، جنس، فاکتورهای ژنتیکی، سابقه خانوادگی شکستگی ناشی از پوکی استخوان، ابتلا به پاره‌ای از بیماری‌ها، مصرف برخی از داروها و فعالیت بدنی ناکافی، رژیم غذایی نامناسب، عدم مواجهه با نور آفتاب به میزان مورد نیاز، یائسگی زودرس، لاغری مفرط، مصرف سیگار و قلیان و مصرف الکل را از مهمترین عوامل در ابتلا به پوکی استخوان عنوان کرد.

خسارت سنگین بیماری پوکی استخوان بر نظام سلامت

فهیم فر درباره عواقب شکستگی های استئوپروتیک نیز توضیح داد: عواقب وخیم شکستگی استئوپروتیک را می توان به سه گروه عمده تقسیم کرد؛ هزینه، بیماریزایی و مرگ و میر. شکستگی ها بار اقتصادی زیادی را بر سیستم بهداشتی همه کشورها تحمیل خواهد کرد. همچنین وابستگی به دیگران، خطر بروز شکستگی های بعدی و افزایش خطر مرگ از دیگر عواقب شکستگی استئوپروتیک هستند.

معاون پژوهشی مرکز استئوپروزافزود: در برآورد اخیر هزینه سالیانه کل شکستگی‌های استئوپروتیک در آمریکا ۲۰ میلیارد دلار و در اتحادیه اروپا ۳۰ میلیارد دلار تخمین زده شده است. مطالعات نشان می دهد که هزینه پوکی استخوان و شکستگی ناشی از آن در ایران بالغ بر ۳۰۰۰ میلیارد تومان در سال است که به سیستم سلامت و خانواده‌ها تحمیل می‌شود.

وی در ادامه به برخی باورهای غلط در مورد استئوپروز اشاره و بر لزوم ارزیابی و پیشگیری از پوکی استخوان تاکید کرد.

لزوم ارزیابی برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان

ادامه این نشست با سخنرانی نکو پناهی، فوق تخصص غدد و متابولیسم و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران همراه بود که وی به ارائه مطلبی با موضوع «استئوپروز، معرفی، پیشگیری و درمان» پرداخت و گفت: پوکی استخوان یک بیماری خاموش از که در خانم های یائسه و افراد سالمند رخ می‌دهد و با افزایش سن نیز شیوع بیشتری پیدا می‌کند. این بیماری بدون علامت است و خطر شکستگی استخوان‌ها را افزایش می‌دهد.

وی درباره لزوم ارزیابی برای پیشگیری و درمان این بیماری گفت: برخلاف برخی باور های غلط استئوپروز قابل پیشگیری و درمان است. متاسفانه در حال حاضر درصد کمی از افراد با ریسک بالای شکستگی ارزیابی و درمان می شوند که این موضوع با کاهش قدرت استخوان (کیفیت و کمیت) باعث افزایش ریسک شکستگی خواهد شد. بر این اساس تمام خانم های یائسه و افراد بالای ۵۰ سال در این موضوع قابل ارزیابی هستند.

استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: در افراد زیر ۵۰ سال ارزیابی روتین لازم نیست، مگر در صورت مشاهده و بروز عوامل خطرزای مصرف بالای کورتون، یائسگی زودرس درمان نشده و سابقه شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان. بر اساس شرح حال و ریز فاکتورها میزان ریسک پوکی استخوان را می‌سنجیم و از طریق ابزارهای موجود میزان پوکی استخوان را بررسی می‌کنیم. به عبارت دیگر از ابتدا وارد کارهای تهاجمی مانند عکسبرداری نمی‌ویم و کار ارزیابی، تشخیص و درمان را مرحله به مرحله پیش می‌بریم. آنچه که در ارزیابی استئوپروز انجام می‌شود مقایسه میان میزان پوکی استخوان افراد با یک فرد جوان است.

مراقبت‌های خانگی برای پیشگیری از پوکی استخوان

این فوق تخصص غدد و متابولیسم در ادامه به پیشگیری و کنترل پوکی استخوان در منزل پرداخت و گفت: مصرف کلسیم و ویتامین D، تماس با نور خورشید از ۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر به مدت ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در روز و ۲ تا ۳ بار در هفته توصیه می‌شود و باید دقت شود که از نشستن طولانی‌مدت زیر نور خورشید نیز پرهیز شود. وی همچنین رژیم غذایی و الگوی زندگی شامل مصرف کافی پروتئین، نمک کم، عدم مصرف سیگار و الکل و قهوه زیاد نیز از دیگر مواردی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

نکو پناهی در ادامه با ارائه تصاویری به مقدار توصیه شده مصرف کلسیم و ویتامین D بر اساس سنین و جنسیت مختلف پرداخت و به کلسیم موجود در مواد غذایی مختلف جهت مصرف اشاره کرد. لزوم توجه به ورزش برای سالمندان در منزل نیز از دیگر توصیه‌های پناهی بود که انجام آن را باعث تحمل وزن، بهبود قدرت و تعادل، کاهش ریسک افتادن، بهبود کیفیت زندگی و افزایش توده عضلانی دانست.

معرفی برخی داروهای مرسوم برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان نیز بخش دیگری از سخنان نیکو پناهی بود. همچنین ادامه این مراسم به پاسخگویی سخنرانان به سوالات حاضران در این نشست اختصاص داشت.